پیشنهاد «پیمان سبز هامون–آمودریا»

زاهدان- ندای باران- دیپلماسی اقناع زیست‌محیطی و اکولوژیک در آسیای مرکزی؛ پیشنهاد: طرح بزرگ و تاثیرگذار پیمان سبز هامون- آمودریا.
در عصر تغییرات اقلیمی، افزایش دما، خشکسالی و گسترش ریزگردها، امنیت زیست‌محیطی به یکی از مهم‌ترین ارکان امنیت ملی و منطقه‌ای تبدیل شده است. از این‌رو پیشنهاد می‌شود کشورهای ایران، افغانستان، ترکمنستان و ازبکستان با مشارکت نهادهای علمی و بین‌المللی، «پیمان سبز هامون–آمودریا» را پایه‌گذاری نمایند.
اهداف راهبردی
۱. احیای تالاب هامون به عنوان یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های شرق فلات ایران.
۲. توسعه کمربندهای سبز فرامرزی در مناطق مستعد تولید گردوغبار.
۳. مشارکت در احیای اکوسیستم‌های وابسته به حوزه آمودریا و مناطق بیابانی آسیای مرکزی.
۴. کاهش اثرات تغییر اقلیم و افزایش تاب‌آوری جوامع محلی.
تعهدات پیشنهادی کشورها
هر کشور سالانه حداقل ۱۰ کیلومتر کمربند سبز اکولوژیک در مناطق بحرانی تحت مدیریت خود ایجاد یا احیا نماید.
استفاده از گونه‌های مقاوم به خشکی و شوری از جمله اپونتیا، آتریپلکس، گونه‌های بومی مرتعی و گیاهان دارویی سازگار با اقلیم هر منطقه.
ایجاد مراکز مشترک پژوهشی برای پایش ریزگردها و تغییرات اقلیمی.
تبادل دانش فنی و تجربیات موفق در حوزه بیابان‌زدایی.
محور شرق؛ همکاری برای احیای هامون
ایران و افغانستان با محوریت رودخانه هیرمند و فراه‌رود، برنامه‌ای مشترک برای مدیریت پایدار منابع آب و تأمین حقابه زیست‌محیطی تالاب هامون تدوین نمایند.
هدف این برنامه:
احیای تدریجی تالاب هامون،
کاهش کانون‌های گردوغبار،
بهبود معیشت جوامع محلی،
و بازگرداندن کارکردهای طبیعی اکوسیستم باشد.
محور شمال؛ کمربند سبز آسیای مرکزی
ترکمنستان، ازبکستان، افغانستان و ایران با مشارکت مراکز علمی منطقه، در حاشیه بیابان قره‌قوم، مناطق خشک پیرامون آمودریا و کانون‌های گردوغبار شمال گلستان، طرح کمربند سبز منطقه‌ای را اجرا نمایند.
دستاوردهای مورد انتظار
کاهش طوفان‌های گردوغبار فرامرزی.
بهبود کیفیت هوا در شرق ایران و آسیای مرکزی.
افزایش پوشش گیاهی و تنوع زیستی.
کاهش روند بیابان‌زایی.
تقویت دیپلماسی محیط‌زیست و همکاری‌های منطقه‌ای.
ایجاد اشتغال سبز و توسعه اقتصادهای محلی.
پیام طرح
آب، خاک، باد و پوشش گیاهی مرز سیاسی نمی‌شناسند. آنچه امروز در هامون، هیرمند، آمودریا، قره‌قوم و دشت‌های آسیای مرکزی رخ می‌دهد، بر زندگی میلیون‌ها انسان اثر می‌گذارد. همکاری برای احیای طبیعت، سرمایه‌گذاری برای صلح، سلامت و توسعه پایدار نسل‌های آینده است.
*علی اصغر سراوانی